(056) 3815348

Bài chòi và hành trình trở thành Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại

Thứ hai, 25/06/2018, 09:53 GMT+7

Ngày 5.5, Lễ đón Bằng của UNESCO ghi danh Nghệ thuật bài chòi Trung bộ, Việt Nam là Di sản văn hóa phi vật thể (DSVHPVT) đại diện của nhân loại đã diễn ra trọng thể tại Bình Định - địa phương được xem là “chiếc nôi”, “đất tổ” của bài chòi và có vai trò chủ công trong hành trình vinh danh di sản. Từ một di sản có nguy cơ thất truyền, sau nhiều năm bảo tồn toàn diện, bài chòi đã không chỉ “trở về” mà còn được tôn vinh ở tầm thế giới. 
 
Món ăn tinh thần, di sản chung của người miền Trung
9 tỉnh miền Trung từ Quảng Bình đến Khánh Hòa là quê hương của bài chòi - một loại hình nghệ thuật dân gian, đã ăn sâu bám rễ vào tâm hồn và không gian sống của người dân các địa phương nơi đây. Các làn điệu, lời ca bình dị, ngọt ngào của bài chòi đã đi vào lòng người và trở thành món ăn tinh thần chung không thể thiếu trong đời sống văn hóa của các tầng lớp nhân dân, góp phần tạo nên cốt cách của con người Trung bộ: thẳng thắn, chân thành và giản dị. Các câu chuyện trong bài chòi luôn thể hiện tình yêu quê hương đất nước, sự gắn kết cộng đồng và những bài học đạo đức, kinh nghiệm trong cuộc sống của người dân. Là hình thức sinh hoạt giải trí mà mọi người đều có quyền tham gia, bình đẳng trong khi chơi, thưởng thức và với khả năng trao truyền các tri thức văn hóa dân gian thông qua trò chơi, việc trình diễn, bài chòi đã trở thành hình thức sinh hoạt cộng đồng mang tính giáo dục cao.
Hình thức đầu tiên và cũng là độc đáo, được duy trì cho đến ngày nay của bài chòi là hội đánh bài chòi. Ngày xuân hay lúc nông nhàn, dịp hội hè, đến với không gian hội chín chòi, nghe Hiệu hô bài chòi để rồi ngẫu hứng đồng thanh, hòa niềm vui cùng cộng đồng trong tình làng mạc, phố phường ấm áp chính là nét đẹp truyền thống của người dân Bình Định và miền Trung nói chung.
 
 
Hội đánh bài chòi cổ tại Bình Định.
 
Trải qua thăng trầm lịch sử, nghệ thuật bài chòi Trung bộ vẫn không ngừng phát triển đa dạng và phong phú. Trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ cứu nước, bài chòi là nghệ thuật chủ lực phục vụ cho đồng bào và bộ đội ở Liên khu V. Năm 1954, bài chòi Trung bộ theo các nghệ nhân bài chòi tập kết ra Bắc, được Bộ Văn hóa tập hợp thành lập Đoàn Ca kịch  bài chòi, từ đó bài chòi phát triển thành nghệ thuật chuyên nghiệp, trở thành một bộ môn sân khấu trong đại gia đình sân khấu dân tộc Việt Nam. Sau ngày thống nhất đất nước, các nghệ sĩ bài chòi Liên khu V trở về quê hương, trở thành lực lượng nòng cốt xây dựng nên các đoàn ca kịch bài chòi phục vụ công cuộc xây dựng quê hương, đất nước. 
Tại Bình Định, trong suốt quá trình ra đời, phát triển của mình, bài chòi với 2 dòng - dân gian và sân khấu chuyên nghiệp - luôn song hành tồn tại. Bên cạnh Đoàn Ca kịch bài chòi Bình Định - đại diện cho sân khấu bài chòi chuyên nghiệp, đơn vị được đánh giá là hàng đầu về chuyên môn của làng sân khấu bài chòi chuyên nghiệp cả nước - Bình Định còn có hàng chục CLB bài chòi dân gian với lực lượng nghệ nhân, hạt nhân đông đảo, thuộc các thế hệ nối tiếp nhau, sinh sống và diễn xướng bài chòi ở hầu khắp các địa phương đồng bằng, ven biển trong tỉnh.
 
Hành trình di sản
Đảo Jeju - Hàn Quốc, ngày 7.12, ngày làm việc thứ 4 - kỳ họp thứ 12 của Ủy ban Liên Chính phủ Công ước UNESCO 2003, vào thời điểm 17h15’ giờ Hàn Quốc - 15h15’ giờ Việt Nam, theo nghi thức trang trọng truyền thống của UNESCO, ngài Byong - hyun Lee, Chủ tịch Ban Chấp hành UNESCO, chủ tọa kỳ họp thứ 12, gõ búa thông qua hồ sơ Nghệ thuật bài chòi Trung bộ, Việt Nam, chính thức đưa di sản này vào danh sách DSVHPVT đại diện của nhân loại! Vậy là, đúng như mục tiêu đặt ra, sau 3 năm trở thành DSVHPVT cấp quốc gia, bài chòi tiếp tục được công nhận ở vị thế quốc tế.
 
 
Thời khắc Nghệ thuật bài chòi Trung bộ, Việt Nam được UNESCO ghi danh vào danh sách DSVHPVT đại diện nhân loại.
 
Trước đó, khởi động cho việc phục dựng, bảo tồn, phát huy di sản bài chòi, hướng đến mục tiêu trở thành DSVHPVT đại diện của nhân loại, hoạt động sưu tầm, tư liệu hóa, kiểm kê bài chòi được 9 tỉnh, thành miền Trung có Di sản và Viện Âm nhạc, Viện Văn hóa - Nghệ thuật quốc gia phối hợp cùng cộng đồng thực hiện từ năm 1998 đến năm 2015. Năm 2014, Nghệ thuật bài chòi ở 3 tỉnh Bình Định, Phú Yên và Quảng Nam được Bộ VH-TT&DL công nhận là DSVHPVT cấp quốc gia. Tiếp đó, hồ sơ quốc gia Nghệ thuật bài chòi Trung bộ, Việt Nam do Viện Âm nhạc phối hợp với 9 tỉnh, thành thực hiện được xây dựng công phu, hoàn thành và gửi đến UNESCO vào tháng 3.2015.
Theo thứ trưởng Bộ VH-TT&DL Đặng Thị Bích Liên, dẫn đầu đoàn công tác của Việt Nam thực hiện nhiệm vụ đề cử di sản bài chòi tại kỳ họp thứ 12 của UNESCO, với những giá trị văn hóa đặc sắc, công tác chuẩn bị hồ sơ kỹ lưỡng, sự nỗ lực, phối hợp hiệu quả của các địa phương có Di sản, sự hợp tác quốc tế chặt chẽ giữa Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam và UNESCO cùng các nước trong Ủy ban Công ước 2003, hồ sơ Nghệ thuật bài chòi Trung bộ, Việt Nam đã vượt qua sự đánh giá khắt khe của các cơ quan chuyên môn của UNESCO, đáp ứng 5 tiêu chí để được công nhận là DSVHPVT đại diện của nhân loại.
Từ xuất phát một trò chơi dân gian, một làn điệu dân ca của đất và người miền Trung, bài chòi đã có bước đột biến trong phát triển, để trở thành một bộ môn nghệ thuật sân khấu truyền thống, một loại hình kịch chủng mới của dân tộc và là DSVHPVT đại diện của nhân loại. Từ một di sản bị mai một trong thời gian khá dài, có nguy cơ thất truyền, nếu tính từ mốc năm 1998 khi 9 tỉnh bài chòi miền Trung triển khai bảo tồn bài chòi, đến nay vẫn là quãng thời gian không dài để làm hồi sinh một di sản. Song bài chòi đã hồi sinh chính bởi sức sống bất diệt và giá trị to lớn của nó. Hành trình trở về cùng vị thế mới của bài chòi là biểu hiện sinh động cho chủ trương, chính sách bảo tồn tinh hoa văn hóa dân tộc, xem tinh hoa văn hóa dân tộc là “sức mạnh mềm” mà Đảng, Nhà nước ta luôn quán triệt thực hiện.                 
 
Lễ đón Bằng của UNESCO ghi danh Nghệ thuật bài chòi Trung bộ, Việt Nam là DSVHPVT đại diện của nhân loại - diễn ra tối 5.5 tại Quảng trường Nguyễn Tất Thành, TP Quy Nhơn - thật sự khiến những ai mộ điệu loại hình này vỡ òa hạnh phúc. Bởi, nếu khi Di sản được vinh danh -  tháng 12.2017 tại Hàn Quốc - dẫu sao cũng cách về địa điểm diễn ra sự kiện trong cảm nhận của nghệ nhân, người dân. Thì nay, ngay chính trên mảnh đất vốn đã được mặc nhiên thừa nhận là cội nguồn của bài chòi, một lễ đón “danh hiệu” dành cho bài chòi quy mô cấp quốc gia đã thực sự diễn ra. Người dân, nghệ nhân, nghệ sĩ bài chòi 9 tỉnh miền Trung sở hữu chung Di sản cùng tụ hội về đây, chứng kiến, xúc động, tự hào…
Tâm sự của nghệ nhân bài chòi Minh Đức (Phù Cát) - người đại diện nghệ nhân Bình Định lên sân khấu nhận Bằng của UNESCO tại Lễ đón.
 
Tại sao chúng ta lại vinh danh Bài chòi ?
Cho phép tôi được chia sẻ với qúy vị điều này, không chỉ với cương vị là Trưởng Đại diện của UNESCO tại Việt Nam, mà còn dưới góc nhìn của một khán giả rất tò mò về nghệ thuật Bài chòi. Bài chòi vừa là một trò chơi, vừa là nghệ thuật trình diễn, luôn tạo cho chúng ta một không gian giải trí. Bài chòi chính là sự tổng hòa của nhiều yếu tố, đem đến cho chúng ta niềm vui và tiếng cười. Vậy nên, tôi tin rằng chính những yếu tố đa dạng này đã làm cho Bài chòi trở thành một ẩn dụ tuyệt vời cho tinh thần văn hóa đậm nét bản sắc của Việt Nam.
Bài chòi cốt lõi thực sự là loại hình nghệ thuật xã hội xoay quanh mối quan hệ giữa người với người. Bài chòi nhắc chúng ta về những yếu tố quan trọng, vĩnh cửu của cuộc sống, đó là gia đình, là bạn bè, là ca từ lời hát và là tiếng cười. Tôi cho rằng, đây chính là lý do vì sao Bài chòi có vị trí đặc biệt như vậy trong trái tim của mỗi người miền Trung, Việt Nam. Nhưng trên tất cả, Bài chòi xuất phát từ mối quan hệ giữa những cá nhân trong cộng đồng và khuyến khích sự tương tác trong xã hội. Vì vậy, nghệ thuật Bài chòi thể hiện rõ tầm quan trọng của các di sản văn hóa phi vật thể trong việc tăng cường củng cố xã hội.
Trích phát biểu của ông Michael Croft - Trưởng Văn phòng UNESCO tại Việt Nam tại Lễ đón
 
 
Sao Ly
Tại sao chúng ta lại vinh danh Bài chòi ?
Cho phép tôi được chia sẻ với qúy vị điều này, không chỉ với cương vị là Trưởng Đại diện của UNESCO tại Việt Nam, mà còn dưới góc nhìn của một khán giả rất tò mò về nghệ thuật Bài chòi. Bài chòi vừa là một trò chơi, vừa là nghệ thuật trình diễn, luôn tạo cho chúng ta một không gian giải trí. Bài chòi chính là sự tổng hòa của nhiều yếu tố, đem đến cho chúng ta niềm vui và tiếng cười. Vậy nên, tôi tin rằng chính những yếu tố đa dạng này đã làm cho Bài chòi trở thành một ẩn dụ tuyệt vời cho tinh thần văn hóa đậm nét bản sắc của Việt Nam.
Bài chòi cốt lõi thực sự là loại hình nghệ thuật xã hội xoay quanh mối quan hệ giữa người với người. Bài chòi nhắc chúng ta về những yếu tố quan trọng, vĩnh cửu của cuộc sống, đó là gia đình, là bạn bè, là ca từ lời hát và là tiếng cười. Tôi cho rằng, đây chính là lý do vì sao Bài chòi có vị trí đặc biệt như vậy trong trái tim của mỗi người miền Trung, Việt Nam. Nhưng trên tất cả, Bài chòi xuất phát từ mối quan hệ giữa những cá nhân trong cộng đồng và khuyến khích sự tương tác trong xã hội. Vì vậy, nghệ thuật Bài chòi thể hiện rõ tầm quan trọng của các di sản văn hóa phi vật thể trong việc tăng cường củng cố xã hội.
Trích phát biểu của ông Michael Croft -
Trưởng Văn phòng UNESCO tại Việt Nam tại Lễ đón

Người viết : Theo Tạp chí Người làm báo Bình Định


Viết đánh giá



 Ẩn email của tôi
Bộ gõ : Off Telex VNI
Mã bảo vệ :  
 

Giới hạn tin theo ngày :   từ   đến

HỖ TRỢ TRỰC TUYẾN

HOTLINE :
(056) 3815348

Lễ Kỷ niệm 93 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam


BDO- Lãnh đạo tỉnh thăm các cơ quan báo chí


Lãnh đạo tỉnh thăm các cơ quan báo chí nhân Kỷ niệm 93 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam


Video khác :